Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, yoğun müzakereler ve yeni iklim girişimleriyle ikinci haftasına devam ediyor.
Müzakereciler; Küresel Uyum Hedefi, azaltım politikaları, Paris Anlaşması’nın 6. Maddesi ve iklim finansmanı gibi birçok önemli konuda görüşmelerine devam ederken, 17 Kasım itibarıyla bakanlar düzeyindeki istişareler de COP31 gündeminde ağırlığını göstermeye başladı.
COP31’in İkinci Haftasında Öne Çıkan Başlıklar
COP31’in ikinci haftasında 1,5°C hedefi doğrultusunda daha güçlü iklim politikaları ve finansman mekanizmaları tartışma konusu olurken, jeotermal enerji, yeşil sanayileşme, yapay zeka, okyanuslar ve doğa temelli çözümler konusunda önemli girişimler de duyuruldu.
COP31 Başkanlığı’nın yürüttüğü çatı kararına ilişkin istişarelerde Taraflar, karar taslağının kapsamı ve içeriği konusunda ayrıştı. Birleşik Krallık, 1,5°C hedefinin aşılmasına verilecek cevabın güçlendirilmesini, somut politika adımlarının belirlenmesini ve müzakerelerle Eylem Gündemi arasındaki bağın kuvvetlendirilmesini istedi.
Benzer Görüşlü Gelişmekte Olan Ülkeler (LMDC’ler), Arap Grubu ve Rusya Federasyonu, taslakta yer alan bazı ifadelerin ulusal öncelikleri ve mevcut müzakere süreçlerini aşan bir yaklaşım taşıdığını aktardı. Özellikle 2035’e kadar elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının %35’e çıkarılması hedefi, fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası ve belirli azaltım uygulamalarına yönelik çağrılar itirazların odağında yer aldı.
En Az Gelişmiş Ülkeler (LDC’ler) ise 1,5°C hedefinin korunması için daha kapsamlı bir yaklaşım gerektiğini savundu. Ayrıca uyum finansmanının üç katına çıkarılmasını, finansmana erişimin kolaylaştırılmasını ve gelişmekte olan ülkelerde imtiyazlı finansmanın artırılmasını talep etti. Bunun yanında erken uyarı sistemlerinde yapay zeka ve dijital teknolojilerin kullanılması, dağlık bölgelerin iklim kırılganlıklarının tanınması ve bilimsel bilginin karar süreçlerine daha güçlü biçimde yansıtılması gibi öneriler de sunuldu.
Uyum Finansmanı Konusundaki Görüş Ayrılıkları
COP31’in ikinci haftasında en önemli konu başlıklarından biri ise Küresel Uyum Hedefi (GGA) kapsamında uyum finansmanının artırılması oldu.
Gelişmekte olan ülkeler, uyum finansmanının 2035’e kadar üç katına çıkarılması çağrısını tekrar etti. Tartışmalarda öne çıkan 120 milyar ABD doları tutarındaki hedef, Glasgow İklim Paktı’ndaki iki katına çıkarma hedefi için referans kabul edilen 40 milyar ABD dolarının üç katına karşılık geliyor.
G-77/Çin, bu hedefin sadece siyasi bir taahhüt olarak kalmaması gerektiğini belirtti ve Antalya’da referans düzeyi, hesaplama metodolojisi ile izleme mekanizması üzerinde çalışma başlatılmasını talep etti. Avrupa Birliği, Çevresel Bütünlük Grubu ve Japonya ise finansman ayrıntılarının uyum müzakerelerinden ziyade finansman başlıkları altında ele alınması gerektiğini belirtti.
Teknik Düzeydeki Görüş Ayrılıkları Devam Etti
Uyum göstergelerini geliştirecek uzman görev gücünün nasıl oluşturulacağı, uzmanların kim tarafından seçileceği ve çalışmalara Uyum Komitesi’nin mi yoksa yeni bir teknik yapının mı öncülük edeceği konusunda uzlaşma sağlanamadı.
LDC’ler ulusal uyum planlarının uygulanmasını kolaylaştırmak amacıyla, LDC Uzman Grubu (LEG) rehberliğinde bir uygulama platformu kurulmasını da önerdi. Fakat Avrupa Birliği, Japonya ve İsviçre yeni kurumsal yapıların oluşturulmasına, ek bütçe ayrılmasına ve mevcut finansman mekanizmalarının çalışmalarının tekrarlanmasına karşı çıktı.
İklim Finansmanı ve Ayrışılan Diğer Başlıklar
Uzun vadeli iklim finansmanı, İklim Finansmanı Çalışma Programı, Uyum Fonu ve Küresel Çevre Fonu (GEF) görüşmelerinde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları belirginliğini korudu.
İklim Finansmanı Çalışma Programı kapsamında Taraflar, programın sadece Paris Anlaşması’nın 9.1. Maddesi’nde tanımlanan gelişmiş ülkelerin finansman sağlama yükümlülüğünü mü, yoksa 9. Maddenin tamamını mı kapsaması gerektiği konusunda uzlaşma sağlayamadı.
Gelişmekte olan ülkeler, Uyum Fonu görüşmelerinde finansman açığının tanınmasını ve ulusal uyum planlarının uygulanabilir projelere dönüştürülmesini talep etti. Avrupa Birliği ve İsviçre ise öngörülebilir ve çok yıllı katkıların artırılmasına yönelik ifadelere karşı çıktı.
GEF Görüşmelerinde Karma Finansman Modeli Anlaşmazlığı
Karma finansman modeli, GEF görüşmelerinde ciddi bir anlaşmazlık konusu oldu. Afrika Grubu ve LMDC’ler bu modele karşı çıktı. Birleşik Krallık ve İsviçre ise gelişmekte olan ülkelerin Şeffaf Kaynak Tahsis Sistemi kapsamındaki kaynaklarının %12’sinin karma finansman penceresine aktarılmasından önce ilgili ülkelerin onayının alınmasını destekledi.
Söz konusu tartışmalar, iklim finansmanında sadece kaynak miktarının değil, finansmanın hangi koşullarda sağlanacağı ve gelişmekte olan ülkelerin karar süreçlerine ne ölçüde katılacağı konularının da belirleyici olduğunu ortaya koydu.
COP31’den Önemli Bir Somut Girişim
Konferansın öne çıkan somut girişimlerinden biri, Türkiye’nin başlattığı Küresel Jeotermal 2050 Hedefi oldu. 10 Kasım’da Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) iş birliğiyle duyurulan girişim, 2050’ye kadar elektrik ve ısı üretiminde kullanılan küresel jeotermal enerji arzının 2025 seviyesinin 12 katına çıkarılmasını hedefliyor. Bu girişim, ilk hafta itibarıyla 50’den fazla ülkenin desteğini almış durumda.
Türkiye, jeotermal elektrik üretimi, bölgesel ısıtma, sera yetiştiriciliği ve termal turizm alanlarındaki deneyimini uluslararası iş birlikleri ve yatırımlarla paylaşmayı amaçlıyor. IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera, jeotermal enerjinin potansiyelinin mevcut kullanımın çok ötesinde olduğunu belirtti ve yatırımların artırılması için öngörülebilir politikalar ile projelerin ilk aşamalarındaki riskleri azaltacak finansman desteğine ihtiyaç bulunduğunu bildirdi.
İzin süreçlerinin kolaylaştırılması, arama risklerinin paylaşılması, uygun maliyetli finansmana erişimin artırılması, teknoloji transferi ve nitelikli iş gücünün geliştirilmesi bu hedefin uygulamaya geçirilmesi için öne çıkan öncelikler arasında yer alıyor. Veri merkezlerinin artan enerji talebi de kesintisiz ve güvenilir jeotermal elektrik üretimi açısından yeni fırsatlar yaratıyor.
Antalya Yapay Zeka Taahhüdünün ve Odaklandığı Alanlar
Öte yandan COP31 Başkanlığı, 16 Kasım’da yapay zekanın sorumlu kullanımını, yeşil sanayileşmeyi ve temiz teknolojilerin yaygınlaştırılmasını destekleyen yeni adımlar duyurdu.
Bu doğrultuda Antalya Yapay Zeka Taahhüdü, yapay zekanın iklim çözümlerine katkısını artırmayı amaçlayan gönüllü bir çerçeve olarak başlatıldı.
Taahhüdün odaklandığı dört temel alan şöyle:
- Yapay zeka altyapısının ve enerji kullanımının sürdürülebilir hale getirilmesi.
- Yapay zekanın tüm yaşam döngüsü boyunca sorumlu biçimde tasarlanması ve yönetilmesi.
- Yapay zeka sistemlerinin çevresel etkilerinin ölçülmesi ve raporlanması.
- Özellikle gelişmekte olan ülkeler, LDC’ler ve küçük ada devletleri için finansman ve teknik altyapı desteğinin güçlendirilmesi.
Temiz Teknolojiler için Yapay Zeka Girişimi ise yenilikçi çözümlerin pilot uygulama aşamasından çıkarılarak yaygın kullanıma taşınmasını hedefliyor. Bunun yanı sıra yapay zeka, dijital ikizler ve nesnelerin interneti (IoT) teknolojilerinin şehirlerde iklim eylemini hızlandırmasına yönelik uluslararası bir eylem çağrısı da gündeme geldi.
Antalya Yeşil Sanayileşme Mutabakatı
Antalya Yeşil Sanayileşme Mutabakatı, sanayide dönüşüm açısından sıfıra yakın ve düşük emisyonlu üretim modellerine yatırım yapılmasını ve bu modellerin yaygınlaştırılmasını destekliyor. Küresel emisyonların yaklaşık dörtte birinin sanayiden kaynaklandığı dikkate alındığında bu girişim, iklim hedefleri ile ekonomik kalkınma ve rekabet gücünü bir araya getirmeyi amaçlıyor.
Proje geliştirme, teknoloji transferi, kurumsal kapasite ve finansmana erişim alanlarında 12 Kasım’da tanıtılan En Az Gelişmiş Ülkeler için Yeşil Sanayileşmeyi Kolaylaştırma Mekanizması (LDC-GIF) de destek sunuyor. Mekanizmanın sekretaryası, Türkiye’nin ev sahipliğini yaptığı BM En Az Gelişmiş Ülkeler Teknoloji Bankası tarafından yürütülüyor.
Okyanuslar ve Denizler için Bölgesel ve Uluslararası İş Birliği Girişimi
17 Kasım’da Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı duyuruldu. Bu mutabakat, okyanusların korunmasını, mavi finansmana erişimin artırılmasını ve kıyı topluluklarının iklim dayanıklılığının güçlendirilmesini hedefliyor.
Mutabakat kapsamında Okyanuslar ve Denizler için Bölgesel ve Uluslararası İş Birliği Girişimi başlatıldı. Bu girişim ise okyanus bilimini, veri paylaşımını, erken uyarı sistemlerini ve deniz ekosistemlerinin restorasyonunu destekliyor.
Girişimin 2035 hedefleri arasında şunlar yer alıyor:
- Tahribata uğramış öncelikli kıyı şeritlerinin en az %20’sinin onarılması,
- Denizcilikte daha temiz enerji kullanımının ve yeşil limanların desteklenmesi,
- Deniz taşımacılığı ve turizmde iklim risklerine hazırlıklı projelere yatırımların artırılması,
- Kırılgan kıyı topluluklarında erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması.
Türkiye ve Avustralya, özellikle gelişmekte olan küçük ada devletlerinde okyanus ve kıyı projelerine yönelik finansmanı artırmak için iş birliğini güçlendiriyor. Antarktika’nın küresel iklim sistemindeki rolü ve bilimsel araştırmaların okyanuslardaki değişimleri anlamaya katkısı da bu kapsamda ele alınıyor.
COP31 Başkanlığı’ndan Yeni Grup
COP31 Başkanlığı tarafından ayrıca iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve arazi bozunumuyla mücadelede eş güdümü artırmak üzere Eylem için Rio Sinerjileri Grubu kuruldu. Ülkelerin öncülüğündeki gönüllü girişim, yeni taahhütler veya raporlama yükümlülükleri getirmeden mevcut önceliklerin ortaklık, uzmanlık ve finansmanla desteklenmesini amaçlıyor.
Adil Geçiş Müzakerelerinde Son Durum
Konferansta, adil geçiş müzakereleri de önemli başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Taraflar, enerji ve sanayi dönüşümünün yanında tarım, gıda güvenliği, çalışma hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve yerli halkların hakları gibi konuları ele aldı.
Afrika Grubu, Arap Grubu ve AOSIS, adil geçiş kapsamında “gıda sistemleri” yerine “tarım” ifadesinin kullanılmasını savundu. Avrupa Birliği ve EIG ise daha geniş kapsamlı bir yaklaşımı destekledi. Gelişmekte olan ülkeler, mekanizmanın Tarafların öncülüğünde yürütülmesi, yeni raporlama yükümlülükleri getirmemesi ve gelişmiş ülkelerden sağlanacak desteğin borç yükünü artırmaması gerektiğini belirtti.
Karbon Kredileri Görüşmeleri
Paris Anlaşması’nın 6.4. Maddesi kapsamındaki karbon kredileri görüşmelerinde de çevresel bütünlük, insan hakları ve yerli halkların özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rızası öne çıktı. Gözlemci kuruluşlar, kredi miktarını artırma uğruna çevresel bütünlüğün zayıflatılmaması gerektiğini bildirdi.
COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen, bilimsel bilginin tüm müzakerelerin merkezinde kalması gerektiğini belirterek 1,5°C hedefinin aşılmasının olası göründüğünü, ancak ortak ve acil eylemlerle daha güvenli sıcaklık düzeylerine geri dönmenin mümkün olduğunu söyledi.
Kaynaklar:
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31-daily-report-16nov2026
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31-16Nov2026
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31-daily-report-16nov2026
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31-17Nov2026
https://cop31.tr/tr/kuresel-jeotermal-2050-hedefine-50den-fazla-ulke-destek-verdi
https://cop31.tr/tr/cop31-sanayide-elektrifikasyona-ve-sorumlu-yapay-zekaya-odaklaniyor
https://cop31.tr/tr/cop31-okyanuslari-ve-dogayi-iklim-eyleminin-merkezine-tasiyor
