Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan 2026-2030 Yeşil Mutabakat Eylem Planı, Türkiye’nin yeşil dönüşüm sürecine yönelik politika ve önceliklerini yeniden şekillendiriyor. Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda güncellenen plan; karbon fiyatlandırmasından döngüsel ekonomiye, yeşil finansmandan enerji dönüşümüne kadar 11 ana başlık altında 41 hedef ve 142 eylem içeriyor.
Türkiye’nin Avrupa Yeşil Mutabakatı’na uyumunu desteklemek, sanayinin ve ihracatın uluslararası rekabet gücünü korumak, kaynak verimliliğini artırmak ve yeşil teknolojilere yönelik yatırımları teşvik etmek amacıyla hazırlanan yeni eylem planında, yeşil ve dijital dönüşümün birlikte ele alındığı ikiz dönüşüm yaklaşımı öne çıkıyor.
Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan plan, sürdürülebilir üretim ve tüketim modellerinin yaygınlaştırılmasının yanı sıra uluslararası ticarette değişen düzenlemelere uyum sağlanması ve yeşil dönüşümün finansmanına erişimin kolaylaştırılmasını hedefliyor.
Karbon Fiyatlandırması ve Sınırda Karbon Düzenlemelerine Uyum
Eylem planının öncelikli alanlarından birini karbon fiyatlandırma politikaları oluşturuyor. Avrupa Birliği’nin (AB) Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülüklerin başladığı uygulama dönemine geçmesi, Türkiye’nin ihracatçı sektörleri açısından karbon maliyetlerinin yönetimini daha önemli hale getiriyor.
Bu kapsamda Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’nin (TR ETS) sektörel etkilerinin değerlendirilmesi, karbon kaçağı riski yüksek sektörlerin belirlenmesi ve AB SKDM ile uyumlu raporlama kapasitesinin geliştirilmesi hedefleniyor.
Ayrıca Türkiye ETS’nin kurulmasının ardından ulusal sınırda karbon düzenlemesine yönelik çalışmaların yürütülmesi, gönüllü karbon piyasalarının hukuki ve teknik altyapısının geliştirilmesi ve karbon fiyatlandırmasından elde edilen gelirlerin sektörlerin yeşil dönüşümünü desteklemek üzere kullanılması öngörülüyor.
Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilir Üretim Ön Planda
Yeşil ve döngüsel ekonomi başlığı, 9 hedef ve 31 eylemle planın en kapsamlı politika alanını oluşturuyor. Bu kapsamda sanayinin yeşil dönüşümünün hızlandırılması, sürdürülebilir üretim ve tüketim modellerinin yaygınlaştırılması ve yeşil organize sanayi bölgelerinin geliştirilmesi amaçlanıyor.
Plan, AB’nin Sürdürülebilir Ürünler İçin Eko-Tasarım Tüzüğü kapsamında şekillenen yeni ürün gerekliliklerine uyumu da önceliklendiriyor. Eko-tasarım standartları, Dijital Ürün Pasaportu, ürünlerin çevresel performansının izlenebilirliği ve yaşam döngüsü analizleri bu alandaki temel çalışma konuları arasında yer alıyor.
Bunun yanı sıra geri dönüşüm kapasitesinin artırılması, ikincil hammadde piyasalarının güçlendirilmesi, kritik ve stratejik hammaddelere erişimin desteklenmesi ve düşük karbonlu üretim teknolojilerinin geliştirilmesi hedefleniyor.
Su verimliliğinin artırılması, atık suyun yeniden kullanımı ve geri kazanımı ile yeşil boyamanın önlenmesine yönelik mevzuat ve rehber çalışmalarının yürütülmesi de planın önemli bileşenlerini oluşturuyor.
Yeşil Finansmana Erişimin Güçlendirilmesi Hedefleniyor
Yeşil finansman alanında özellikle özel sektörün ve KOBİ’lerin uzun vadeli, uygun maliyetli finansman kaynaklarına erişiminin kolaylaştırılması amaçlanıyor.
Bu kapsamda Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı doğrultusunda öncelikli sektörlerin, teknolojilerin ve yatırım alanlarının belirlenmesi; emisyon ticaretinden elde edilecek gelirlerin etkin kullanılması ve uluslararası finansman olanaklarının geliştirilmesi öngörülüyor.
Türkiye’nin sürdürülebilir finans altyapısının güçlendirilmesi amacıyla ulusal taksonomi raporlama sistemi, Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) ve Sürdürülebilirlik Açıklamaları Raporlama Platformu’nun (SARP) geliştirilmesine yönelik çalışmalar da plan kapsamında yer alıyor.
Yenilenebilir Enerji ve Enerji Verimliliği Yatırımları Desteklenecek
Temiz, ekonomik ve güvenli enerji arzı başlığı altında yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, enerji verimliliği yatırımlarının yaygınlaştırılması ve enerji teknolojilerinde yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesi hedefleniyor.
Türkiye’nin 2035 yılına kadar güneş ve rüzgâr enerjisinde toplam 120 bin megavat kurulu güce ulaşma hedefi doğrultusunda, yenilenebilir enerji yatırımlarının desteklenmesi ve elektrik üretiminde kaynak çeşitliliğinin artırılması öngörülüyor.
Ayrıca 2024-2030 döneminde 20,2 milyar ABD doları tutarında enerji verimliliği yatırımı yapılması, 37,1 milyon ton eşdeğer petrol düzeyinde kümülatif birincil enerji tasarrufu sağlanması ve 100 milyon ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonunun azaltılması hedefleniyor.
Plan kapsamında ısı pompaları, yeşil hidrojen, enerji depolama, biyoyakıt, biyometan ve nükleer enerji gibi teknolojilere yönelik çalışmaların geliştirilmesi, enerji tüketiminin dijital sistemlerle izlenmesi ve verimlilik uygulamalarının yaygınlaştırılması da önceliklendiriliyor.
Tarım ve Ulaşımda Düşük Karbonlu Dönüşüm
Sürdürülebilir tarım başlığı altında gıda arz güvenliğinin korunması, tarımsal üretimde kaynak verimliliğinin artırılması ve iklim değişikliğine dayanıklılığın güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Bu doğrultuda pestisit ve kimyasal gübre kullanımının azaltılması, organik tarımın geliştirilmesi, modern sulama teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve tarımsal atıkların ekonomiye yeniden kazandırılması hedefleniyor. Akıllı tarım uygulamaları, karbon tarımı ve doğa temelli çözümler de planın öncelikleri arasında bulunuyor.
Sürdürülebilir hareketlilik ve akıllı ulaşım alanında ise demiryolu taşımacılığının payının artırılması, yeşil lojistik uygulamalarının desteklenmesi, elektrikli araç ve şarj altyapısının yaygınlaştırılması ile deniz taşımacılığında karbonsuzlaşmaya yönelik çalışmaların yürütülmesi öngörülüyor.
İklim Değişikliğine Uyum ve Adil Geçiş Desteklenecek
Eylem planında iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında, Türkiye’nin 2035 yılına yönelik emisyon azaltım hedefleriyle uyumlu politikaların geliştirilmesi ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığın artırılması amaçlanıyor.
Kuraklık, taşkın ve diğer aşırı hava olaylarına yönelik erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, su kaynakları ve ekosistemler üzerindeki iklim etkilerinin değerlendirilmesi ve sürdürülebilir arazi yönetiminin geliştirilmesi öngörülüyor.
Yeşil dönüşümün ekonomik ve sosyal etkilerinin yönetilmesi amacıyla adil geçiş politikalarına da yer veriliyor. Bu kapsamda sektörlerin değişen istihdam ve beceri ihtiyaçlarının analiz edilmesi, ulusal adil geçiş stratejisinin hazırlanması ve çalışanların dönüşüm sürecine uyumunu destekleyecek programların geliştirilmesi hedefleniyor.
Yeşil Beceriler ve Uluslararası İş Birlikleri Güçlendirilecek
Planın eğitim ve öğretim başlığı altında, sürdürülebilirlik bilincinin tüm eğitim kademelerinde geliştirilmesi, yeşil ve dijital becerilerin birlikte kazandırılması ve mesleki eğitim programlarının dönüşen sektör ihtiyaçlarına göre güncellenmesi öngörülüyor.
Yeşil Beceri İş Birliği Platformu’nun oluşturulmasına yönelik çalışmaların yürütülmesi, üniversite-özel sektör iş birliklerinin güçlendirilmesi ve yeni teknolojilere yönelik eğitim programlarının geliştirilmesi de hedefler arasında yer alıyor.
Uluslararası iş birlikleri kapsamında ise AB ve diğer ülkelerle yeşil dönüşüm alanındaki ilişkilerin geliştirilmesi, teknoloji ve finansmana erişimin güçlendirilmesi ve Türkiye’nin uluslararası iklim ve ticaret platformlarındaki çalışmalarının sürdürülmesi amaçlanıyor.
Ayrıca özel sektörün yeni mevzuat ve yükümlülükler hakkında bilgilendirilmesi amacıyla sektörel etkinlikler, rehberler, çalıştaylar ve eğitim faaliyetleri düzenlenmesi; eylem planının uygulanmasına ilişkin yıllık faaliyet raporlarının yayımlanması öngörülüyor.
Güncellenen Yeşil Mutabakat Eylem Planı, Türkiye’nin iklim hedeflerine ulaşmasını desteklerken sanayinin düşük karbonlu, kaynak verimli ve rekabetçi bir üretim yapısına geçişini hızlandırmayı amaçlayan kapsamlı bir politika çerçevesi sunuyor.
Kaynak:
T.C. Ticaret Bakanlığı, Yeşil Mutabakat Eylem Planı (2026-2030)