Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9 Kasım 2026 tarihinde Antalya’da başladı. Türkiye’nin başkanlığında ve Avustralya’nın müzakereleri yürütme sorumluluğunda gerçekleştirilen zirvenin ilk iki gününde, küresel iklim hedeflerinin somut uygulamalara dönüştürülmesi, fosil yakıtlardan çıkış, temiz elektrifikasyon, iklim finansmanı ve uyum politikaları öne çıktı.
Hükümet temsilcileri, uluslararası kuruluşlar, bilim insanları ve sivil toplum örgütlerinin katılımıyla yürütülen görüşmelerde, küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlandırma hedefinin korunması ve gelişmekte olan ülkelerin iklim eylemlerini hayata geçirebilmesi için finansman ve teknoloji desteğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
COP31 Başkanlığından Uygulama Odaklı İklim Eylemi Çağrısı
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, zirvenin açılışında yaptığı konuşmada, 1,5°C hedefinin küresel iklim politikalarına yön vermeye devam ettiğini belirterek iklim değişikliğinden en fazla etkilenen ülkelerin ve toplulukların ihtiyaçlarının önceliklendirilmesi gerektiğini ifade etti. Kurum, Antalya’da alınacak kararların gerçek etkisinin zirve sonrasında ortaya çıkacağını vurgulayarak uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
BMİDÇS İcra Sekreteri Simon Stiell ise yenilenebilir enerji teknolojilerinin giderek daha rekabetçi hale geldiğine dikkat çekti. Büyük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinin yaklaşık %90’ının fosil yakıt alternatiflerinden daha düşük maliyetli olduğunu belirten Stiell, iklim değişikliğine uyum çalışmalarının da küresel gündemde giderek daha önemli bir yer edindiğini ifade etti.
COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen, mevcut iklim çözümlerinin uygulanmasının hızlandırılması, iklim finansmanının artırılması ve elektrifikasyonun yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı. Bowen ayrıca, mevcut müzakereleri tekrarlamak yerine uygulamaya odaklanan bir COP31 kararı hazırlanmasının planlandığını açıkladı.
Küresel Isınma 1,5°C Sınırına Yaklaşıyor
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) tarafından COP31’in açılışında yayımlanan küresel iklim değerlendirmesi, sıcaklık artışının ulaştığı kritik seviyeyi ortaya koydu. Rapora göre, 2026 yılının Ocak-Eylül döneminde küresel ortalama sıcaklık, sanayi öncesi dönemin 1,47°C üzerinde gerçekleşti. Yılın, kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en sıcak dört yıldan biri olması bekleniyor.
Son 12 yılın her birinin yaklaşık 1850 yılından bu yana kaydedilen en sıcak 12 yıl arasında yer aldığı belirtilen raporda, buzulların erimesi ve okyanus sularının ısınmasına bağlı olarak küresel ortalama deniz seviyelerinin de rekor düzeylere ulaştığına dikkat çekildi.
COP31 kapsamında paylaşılan Küresel Karbon Bütçesi değerlendirmesinde ise fosil yakıt kaynaklı karbon emisyonlarının 2026 yılında bir önceki yıla göre %0,4 azalarak 38,2 milyar tona gerilemesinin beklendiği belirtildi. Bununla birlikte, ormansızlaşma ve arazi kullanım değişikliklerinden kaynaklanan emisyonların 5,1 milyar tona ulaşabileceği ve mevcut emisyon eğilimlerinin sürmesi halinde 1,5°C hedefi için kalan karbon bütçesinin dört yıldan kısa sürede tükenebileceği ifade edildi.
Temiz Elektrifikasyonda 2035 Hedefi: %35
COP31’in 10 Kasım tarihinde gerçekleştirilen enerji ve ulaşım tematik gününde, temiz elektrifikasyonun hızlandırılmasına yönelik yeni bir küresel hedef gündeme geldi.
COP31 Başkanlığı, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının mevcut yaklaşık %23 seviyesinden 2035 yılına kadar %35’e çıkarılmasını amaçlayan “35×35” hedefi için ülkelerden destek istedi.
Elektrifikasyonun yaygınlaştırılmasıyla fosil yakıt bağımlılığının azaltılması, enerji güvenliğinin güçlendirilmesi ve ekonomik büyümenin desteklenmesi amaçlanıyor.
Bu hedef doğrultusunda, COP31 Başkanlığı ve COP32’ye ev sahipliği yapacak Etiyopya’nın desteğiyle “Electrify Now Finansman Koalisyonu” oluşturuldu. Hükümetleri, kalkınma bankalarını ve özel finans kuruluşlarını bir araya getiren koalisyonun, özellikle gelişmekte olan ülkelerde temiz elektrifikasyon yatırımlarına finansman sağlanmasını desteklemesi hedefleniyor.
Koalisyonun 2028 yılında gerçekleştirilecek COP33’e kadar faaliyet göstermesi planlanırken, 2027 yılındaki ilk eş başkanlığını Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası üstlenecek.
Yenilenebilir Enerji Elektrik Üretiminde Kömürü Geride Bıraktı
BMİDÇS tarafından yayımlanan 2026 Küresel İklim Eylemi Yıllığı, temiz enerji dönüşümünde kaydedilen ilerlemeyi ortaya koydu.
Çalışmaya göre, küresel yenilenebilir enerji kapasitesi 2025 yılında %17 artışla 5.149 GW’a ulaştı. Aynı dönemde batarya depolama kapasitesine 108 GW ilave edildi.
Yenilenebilir enerji kaynaklarının küresel elektrik üretimindeki payı %33,8’e yükselerek %33 seviyesinde bulunan kömürün payını geride bıraktı.
Raporda ayrıca, küresel iklim finansmanının 2024 yılında 2 trilyon doları aştığı ve yenilenebilir enerji sektöründeki istihdamın 16,6 milyon kişiye ulaştığı belirtildi.
Türkiye’nin Bölgesel Elektrik Ticaretindeki Potansiyeli Değerlendirildi
COP31 kapsamında enerji düşünce kuruluşu Ember tarafından yayımlanan analizde, Türkiye’nin bölgesel elektrik ticaretindeki potansiyeli ele alındı.
Analize göre Türkiye, Ocak 2025-Ağustos 2026 döneminde elektrik ihracatından yaklaşık 500 milyon dolar gelir elde etti. Türkiye’nin komşu ülkelerle mevcut elektrik bağlantılarının teknik kapasitesinin ise 2025 yılındaki ihracat hacminin yedi katından fazlasını taşıyabilecek düzeyde olduğu belirtildi.
Irak, 2024 ve 2025 yıllarında devreye alınan ilave bağlantı kapasiteleriyle Türkiye’nin en büyük elektrik ihracat pazarı haline gelirken, Suriye’ye de düzenli elektrik akışı sağlandı. Söz konusu iki ülke, Türkiye’nin elektrik ihracat gelirlerinin yarısından fazlasını oluşturdu.
Analiz, Türkiye’nin bölgesel elektrik ticaretindeki rolünün güçlendirilmesi açısından mevcut şebeke bağlantılarının ve sınır ötesi elektrik ticaretinin önemini ortaya koydu.
İklim Finansmanında Gelişmekte Olan Ülkelerin Talepleri Öne Çıktı
COP31’in ilk iki gününde iklim finansmanı, müzakerelerin temel gündem maddelerinden biri oldu. Gelişmekte olan ülkeler, emisyon azaltımı ve iklim değişikliğine uyum hedeflerini gerçekleştirebilmek için finansman kaynaklarına daha kolay, öngörülebilir ve adil koşullarda erişim sağlanması gerektiğini vurguladı.
G-77/Çin Grubu, uyum finansmanının üç katına çıkarılması hedefinin hayata geçirilmesini ve finansmanın yalnızca miktarının değil, niteliğinin de değerlendirilmesini talep etti. Afrika Grubu ise 2035 yılına kadar uyum finansmanının üç katına çıkarılması yönündeki ilerlemenin ölçülebilmesi için bir referans düzey belirlenmesi çağrısında bulundu.
Küçük Ada Devletleri İttifakı ve En Az Gelişmiş Ülkeler de iklim finansmanına erişimde karşılaşılan yapısal engellerin giderilmesi gerektiğini ifade etti.
Kayıp ve Zararlara Müdahale Fonu kapsamında yürütülen görüşmelerde, iklim kaynaklı afetlere hızlı müdahale edilebilmesi için finansman mekanizmalarının güçlendirilmesi gündeme geldi. Ayrıca Paris Anlaşması’nın gelişmiş ülkelerin finansman sağlama yükümlülüklerini düzenleyen 9.1 maddesi ve finansal akışların küresel iklim hedefleriyle uyumlu hale getirilmesi konuları ele alındı.
Adil Geçiş ve Teknoloji Transferi Müzakerelerde Önem Kazandı
COP31’de enerji dönüşümünün ekonomik ve toplumsal etkileri de değerlendirildi. Adil Geçiş Çalışma Programı kapsamında, dönüşüm sürecini destekleyecek siyasi ve yönetişim işlevleri ile teknik ve operasyonel faaliyetleri kapsayan iki kademeli bir mekanizma oluşturulması üzerinde görüşmeler yürütüldü.
Müzakerelerde çalışan haklarının korunması, yerel toplulukların karar alma süreçlerine katılımı, gelişmekte olan ülkelerin finansman ve teknolojiye erişiminin kolaylaştırılması öncelikli konular arasında yer aldı.
Teknoloji başlığında ise Teknoloji Yürütme Komitesi (TEC) ve İklim Teknolojisi Merkezi ve Ağı’nın (CTCN) faaliyetleri değerlendirildi. Gelişmekte olan ülkeler, iklim teknolojilerinin transferinin hızlandırılması ve bu alandaki finansman kaynaklarının artırılması gerektiğini vurguladı.
Ayrıca 2026-2034 dönemini kapsayan Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın uygulanması görüşülerek kadınların ve kız çocuklarının iklim politikalarının oluşturulması ve uygulanması süreçlerine daha etkin katılımının sağlanması çağrısında bulunuldu.
İklim Değişikliğine Uyumda Sağlık, Su ve Gıda Güvenliği Gündemde
COP31’in ilk iki gününde iklim değişikliğinin sağlık, tarım ve su kaynakları üzerindeki etkilerine yönelik iki yeni girişim tanıtıldı.
9 Kasım’da duyurulan Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi, iklim değişikliğinin sağlık sistemleri üzerindeki artan baskısına karşı dayanıklılığın güçlendirilmesini amaçlıyor. Girişim kapsamında aşırı sıcaklar, iklim kaynaklı hastalıklar, gıda ve su güvensizliği ile aşırı hava olaylarının sağlık hizmetleri üzerindeki etkilerine odaklanılıyor.
10 Kasım’da tanıtılan Turkuaz Bağlantısallık Girişimi (Turquoise Nexus Initiative) ise sürdürülebilir su yönetimi, gıda sistemleri ve iklim değişikliğine uyum politikalarının bütüncül biçimde ele alınmasını hedefliyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) bünyesinde yürütülmesi planlanan girişimle, Türkiye’nin su odaklı tarımsal üretim konusundaki deneyiminden yararlanılarak ulusal politika hedeflerinin somut yatırımlarla desteklenmesi amaçlanıyor.
COP31 Müzakerelerinde Görüş Ayrılıkları Devam Ediyor
Zirvenin ilk iki gününde emisyon azaltımı, uyum politikaları ve ulusal iklim taahhütlerinin uygulanmasına ilişkin bazı başlıklarda ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları devam etti.
Azaltım Çalışma Programı’nın süresi konusunda farklı öneriler gündeme gelirken, Küresel Uyum Hedefi kapsamında uyum göstergelerinin geliştirilmesi ve ulusal politikalarla bütünleştirilmesi ele alındı.
Ulusal Katkı Beyanlarına (NDC) ilişkin ilave rehberlik konusunda da farklı yaklaşımlar ortaya çıktı. Avrupa Birliği, Japonya ve Bangladeş yeni rehberliğin ulusal iklim planlarının uygulanmasını güçlendirebileceğini savunurken, bazı gelişmekte olan ülke grupları mevcut taahhütlerin hayata geçirilmesi için finansman ve kapasite geliştirme desteğine öncelik verilmesi gerektiğini belirtti.
Türkiye ve Avustralya’dan yaklaşık 100 sivil toplum kuruluşunun ortak çağrısında ise fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması, güvenilir ulusal iklim yol haritalarının oluşturulması, adil geçiş mekanizmalarının güçlendirilmesi ve iklim finansmanının artırılması talep edildi.
COP31’in ilk iki gününde gerçekleştirilen görüşmeler, küresel iklim gündeminde hedeflerin belirlenmesinden uygulama ve finansman mekanizmalarının güçlendirilmesine doğru artan bir odaklanma olduğunu ortaya koydu. Zirvenin ilerleyen günlerinde elektrifikasyon, iklim finansmanı, adil geçiş ve uyum politikalarına ilişkin müzakerelerin somut kararlarla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı önem taşıyor.
Kaynaklar:
- International Institute for Sustainable Development (IISD) – Earth Negotiations Bulletin, COP31 Daily Report, 9 Kasım 2026
- International Institute for Sustainable Development (IISD) – Earth Negotiations Bulletin, COP31 Daily Report, 10 Kasım 2026
- QNB Türkiye – Net Sıfır Perspektifi: COP31’deyiz