Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) 31. Taraflar Konferansı (COP31), iklim finansmanı, sanayide karbonsuzlaşma, uyum politikaları ve uluslararası iş birliği alanlarında önemli gelişmelere sahne oldu. 11-12 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen resmi müzakerelerde, iklim müzakere sisteminin güçlendirilmesi, finansman yükümlülükleri, emisyon azaltımı ve adil geçiş konuları ele alındı. Zirve kapsamında 12-13 Kasım tarihlerinde öne çıkan diğer gelişmeler arasında ise Türkiye’nin yeşil dönüşümünü destekleyecek yeni finansman anlaşmaları ve uluslararası yatırım ortaklıkları yer aldı.
Konferansta, iklim taahhütlerinin somut yatırımlara ve ölçülebilir emisyon azaltımlarına dönüştürülmesi öncelikli gündemlerden biri olurken, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında finansman, sorumluluk paylaşımı ve uygulama mekanizmalarına ilişkin görüş ayrılıkları devam etti.
BM İklim Müzakerelerinde Reform Arayışları
COP31 Başkanlığı ile ülke delegasyonlarının temsilcileri, BMİDÇS müzakere sürecinin daha etkin, şeffaf, kapsayıcı ve öngörülebilir hale getirilmesine yönelik istişarelerde bulundu. Görüşmelerde, müzakere gündeminin sadeleştirilmesi, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi ve karar alma süreçlerinin iyileştirilmesi üzerinde duruldu.
Çevresel Bütünlük Grubu (EIG), COP32’ye rapor sunacak bakanlar düzeyinde bir istişare süreci oluşturulmasını ve olası reformların COP33 itibarıyla uygulanmasını önerdi. Öneriler arasında çok yıllı gündem planlaması, yeni gündem maddelerinin belirlenmesine yönelik kriterler geliştirilmesi, uzun süredir sonuçlandırılamayan konuların yeniden değerlendirilmesi ve COP toplantılarının Küresel Durum Değerlendirmesi (GST) döngüsüyle uyumlu hale getirilmesi yer aldı.
Avrupa Birliği (AB), tematik gündem başlıkları ve çok yıllı planlama yaklaşımını desteklerken, Küçük Ada Devletleri İttifakı (AOSIS) birbiriyle ilişkili müzakere konularının gruplandırılmasını önerdi. Afrika Grubu ise müzakere süreçlerinde verimliliğin artırılmasının hakkaniyet, kapsayıcılık ve uzlaşı ilkelerinden ödün verilmeden gerçekleştirilmesi gerektiğini vurguladı.
Görüşmelerde ayrıca BMİDÇS’nin taslak usul kurallarının uygulanması ele alındı. Oylamaya ilişkin 42. taslak kural üzerindeki anlaşmazlık devam ederken, diğer taslak kuralların COP aksi yönde karar verene kadar uygulanmasını öngören yaklaşım değerlendirildi.
Türkiye Sanayisinin Karbonsuzlaşması İçin 5 Milyar Avroyu Aşan Yatırım Hedefi
COP31 kapsamında Türkiye’nin sanayide yeşil dönüşümünü hızlandırmaya yönelik önemli girişimlerden biri olan Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu’nun (TIDIP) resmi lansmanı gerçekleştirildi.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın katılımıyla tanıtılan platform, 2030 yılına kadar 5 milyar avronun üzerinde sanayi karbonsuzlaşma yatırımını desteklemeyi ve yıllık sera gazı emisyonlarında 20 milyon tonun üzerinde CO₂ eşdeğeri azaltım sağlamayı hedefliyor.
Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda demir-çelik, çimento, alüminyum ve gübre sektörlerinin karbonsuzlaştırılması için 70 milyar doların üzerinde yatırım ihtiyacı bulunduğu değerlendiriliyor. Platform, yüksek başlangıç maliyetleri, teknolojik dönüşüm gereksinimleri ve finansal riskler nedeniyle yatırım süreçlerinde karşılaşılan engellerin aşılmasını amaçlıyor.
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD) ve Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ile başlatılan iş birliğine Avrupa Komisyonu, Avrupa Yatırım Bankası, Asya Kalkınma Bankası ve İslam Kalkınma Bankası da katıldı. AB ise platformun kurumsal kapasitesini desteklemek üzere 5,7 milyon avroluk teknik destek taahhüdünde bulundu.
Platform aracılığıyla erken aşamadaki sanayi projelerine fizibilite, teknik değerlendirme ve yatırım analizi desteği sağlanması; yatırım aşamasına yaklaşan projeler için ise uygun finansman modellerinin geliştirilmesi öngörülüyor.
Öte yandan İklim Yatırım Fonları (CIF) bünyesindeki Temiz Teknoloji Fonu, Türkiye’nin Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Planı kapsamında 250 milyon dolarlık imtiyazlı finansman tahsisini onayladı. Söz konusu finansmanla çelik, çimento, alüminyum, kimya ve seramik sektörlerinde düşük karbonlu teknolojilere geçişin desteklenmesi hedefleniyor.
Türkiye’nin İklim Reformlarına 1,6 Milyar Dolarlık Finansman
COP31’de Türkiye’nin iklim politikalarının uygulanmasını destekleyecek bir diğer önemli gelişme, Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB) ile imzalanan 1,6 milyar dolarlık iklim reformu finansman paketi oldu.
AIIB’nin bugüne kadar sağladığı en büyük iklim odaklı politika temelli finansman paketi olarak öne çıkan anlaşma, Türkiye’nin İklim Kanunu, 2053 net sıfır emisyon hedefi ve 2035 yılına yönelik İkinci Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki taahhütlerinin uygulanmasını desteklemeyi amaçlıyor.
Program üç temel alana odaklanıyor: emisyon ticaret sistemi ve yeşil finansman çerçevesinin geliştirilmesi, ulusal iklim hedeflerinin sektörel karbonsuzlaşma politikalarına dönüştürülmesi ve iklim değişikliğine uyum kapasitesinin güçlendirilmesi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı öncülüğünde yürütülecek program kapsamında, ilgili kamu kurumlarının yanı sıra 81 ilin tamamında yerel iklim yönetişiminin geliştirilmesi de hedefleniyor.
Türk Eximbank’a 300 Milyon Dolarlık Kredi Desteği
AIIB ile Türk Eximbank arasında sürdürülebilir altyapı yatırımlarının ve ekonomik dayanıklılığın desteklenmesi amacıyla toplam 300 milyon dolarlık iki kredi anlaşması imzalandı.
Finansmanın 100 milyon dolarlık bölümü yenilenebilir enerji, enerji depolama, enerji verimliliği, temiz ulaşım ve iklim değişikliğine uyum yatırımlarına ayrıldı. Bu kaynakla Türkiye’nin Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütlerinin desteklenmesi ve ihracatçı sektörlerin AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na (SKDM) uyum kapasitesinin artırılması amaçlanıyor.
Kalan 200 milyon dolarlık finansman ise KOBİ’ler dahil uygun işletmelerin ekonomik şoklara karşı dayanıklılığını güçlendirmek ve faaliyetlerinin sürekliliğini desteklemek üzere kullanılacak. Kaynağın bir bölümünün 2023 depremlerinden etkilenen 11 ildeki işletmelere yönlendirilmesi öngörülüyor.
Metan ve Diğer Sera Gazlarının Azaltımına 480 Milyon Doları Aşan Finansman
COP31 Liderler Zirvesi kapsamında metan ve diğer karbondioksit dışı sera gazlarının azaltılmasına yönelik 480 milyon doları aşan yeni hayırsever finansman taahhüdü açıklandı.
Brezilya, Çin ve Birleşik Krallık’ın COP31 Başkanlığı ile birlikte ev sahipliği yaptığı toplantıda duyurulan finansman; enerji, tarım ve atık sektörlerinde metan emisyonlarının azaltılmasının yanı sıra siyah karbon, temiz pişirme teknolojileri, ulaşım ve soğutma alanlarındaki çalışmaları destekleyecek.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, fosil yakıt faaliyetlerinden kaynaklanan metan emisyonlarının en az yüzde 75’inin mevcut teknolojilerle azaltılabileceğini, bu azaltımların yüzde 60’ından fazlasının ise net maliyet oluşturmadan gerçekleştirilebileceğini belirtti.
Zirvede ayrıca Süper Kirleticilere Yönelik Ülke Eylemlerini Hızlandırma Programı’nın genişletilmesi amacıyla 25 milyon dolarlık ek finansman açıklandı. Yedi yeni ülkenin katılımıyla program kapsamındaki ülke sayısı 14’e, toplam finansman ise 50 milyon dolara ulaştı. Programın 2030 yılına kadar 30 gelişmekte olan ülkeyi desteklemesi hedefleniyor.
Almanya öncülüğünde başlatılan Küresel SF₆ Taahhüdü’ne Birleşik Krallık ve Avrupa Komisyonu da destek verdi. Girişim, elektrik şebekelerinde kullanılan ve güçlü bir sera gazı olan kükürt hekzaflorürün (SF₆) emisyonlarının azaltılmasına yönelik uluslararası iş birliğini geliştirmeyi amaçlıyor.
İklim, Ticaret ve Rekabetçilik Arasındaki İlişki Ele Alındı
COP31 kapsamında düzenlenen “İklim, Ticaret ve Rekabetçilik: Düzenlemeden Uygulama Koordinasyonu” başlıklı panelin açılışında konuşan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, iklim politikalarının uygulanmasında uluslararası ticaretin ve sanayi dönüşümünün önemine dikkat çekti.
Bolat, iklim eylemi, ticaret ve sanayi gelişiminin birbirine rakip değil, birbirini destekleyen alanlar olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Yeşil dönüşümün yeni pazarlar, ürünler, hizmetler ve yatırımlar açısından fırsatlar sunduğunu ifade etti.
Türkiye’nin 2021 yılında Avrupa Yeşil Mutabakatı doğrultusunda Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nı kabul ettiğini hatırlatan Bolat, Paris Anlaşması’nın onaylanması, 2053 net sıfır emisyon hedefinin açıklanması ve 2025 yılında İklim Kanunu’nun kabul edilmesiyle ulusal karbon fiyatlandırması ve emisyon ticaret sistemine yönelik önemli adımlar atıldığını vurguladı.
Bolat ayrıca uluslararası iş birliğinin gelişmekte olan ekonomilerin, küçük üreticilerin ve finansmana erişimde güçlük yaşayan kesimlerin temiz teknolojilere ulaşmasını desteklemesi gerektiğini ifade etti.
Resmi Müzakerelerde Finansman, Uyum ve Adil Geçiş Tartışmaları Sürdü
COP31’in 11-12 Kasım tarihlerindeki resmi müzakerelerinde, Paris Anlaşması’nın uygulanmasına ilişkin çeşitli başlıklarda taraflar arasındaki görüş ayrılıkları devam etti.
İklim finansmanı görüşmelerinde, gelişmiş ülkelerin finansman sağlama yükümlülüklerinin kapsamı, gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimi ve Yeni Kolektif Sayısallaştırılmış Hedef’in (NCQG) uygulanması ele alındı. Gelişmekte olan ülkeler Paris Anlaşması’nın 9.1. maddesi kapsamındaki yükümlülüklere odaklanılmasını savunurken, bazı gelişmiş ülkeler finansman konusunun daha geniş bir çerçevede değerlendirilmesini destekledi. Uyum finansmanının üç katına çıkarılması ve finansmana erişimin kolaylaştırılması da görüşmelerde öne çıktı.
Azaltım Çalışma Programı (MWP) kapsamında programın geleceği ve mevcut görev çerçevesi tartışıldı. Taraflar, programın mevcut yapısıyla sürdürülmesi, gayriresmi müzakere notlarının temel alınması veya programın devam ettirilmemesi gibi farklı seçenekleri değerlendirdi.
Paris Anlaşması’nın 6.2. maddesi kapsamındaki uluslararası karbon piyasası iş birliklerinde ise gelişmekte olan ülkelere uygulanacak ücret muafiyetleri ve teknik inceleme süreçlerinin finansmanı ele alındı. Taraflar, ilgili taslak metnin daha ayrıntılı değerlendirilmek üzere Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı’na (CMA) iletilmesi konusunda anlaşmaya vardı.
Küresel Uyum Hedefi (GGA) müzakerelerinde uyum göstergeleri, ülkelerin farklı ulusal koşulları, ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesi ve uygulama araçları görüşüldü. G-77/Çin grubu uyum finansmanının önemini vurgularken, AB ve bazı gelişmiş ülkeler finansman konularının ilgili müzakere süreçleri kapsamında değerlendirilmesini savundu.
Adil Geçiş Çalışma Programı (JTWP) görüşmelerinde ise programın uzatılması ve işleyişinin iyileştirilmesi konusunda genel bir yakınlaşma sağlanmasına rağmen süresi ve kapsamına ilişkin farklılıklar sürdü. Finansmana erişim, teknoloji transferi, kapasite geliştirme, sanayinin karbonsuzlaştırılması, yenilenebilir enerji ve insana yakışır işler öne çıkan konular arasında yer aldı.
Müzakerelerde ayrıca uzun vadeli küresel sıcaklık hedefinin gözden geçirilmesi, toplumsal cinsiyet ve iklim değişikliği, kapasite geliştirme, araştırma ve sistematik gözlem ile iklim politikalarının ekonomik ve sosyal etkileri değerlendirildi.
COP31’de Taahhütlerin Uygulamaya Dönüştürülmesi Öncelik Kazanıyor
COP31 kapsamında öne çıkan gelişmeler, küresel iklim hedeflerine ulaşılmasında finansman mekanizmalarının güçlendirilmesi, temiz teknolojilerin yaygınlaştırılması ve sektörel dönüşüm yatırımlarının hızlandırılmasının önemini ortaya koydu.
Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu’nun 2030 yılına kadar 5 milyar avroyu aşan yatırım hedefi, AIIB ile imzalanan 1,6 milyar dolarlık iklim reformu finansman paketi ve Türk Eximbank’a sağlanacak 300 milyon dolarlık kredi desteği, Türkiye’nin yeşil dönüşüm sürecine yönelik önemli finansman adımları arasında yer aldı.
Bununla birlikte resmi müzakerelerde iklim finansmanının kapsamı, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki sorumluluk paylaşımı, uyum politikaları ve adil geçiş konularında uzlaşı arayışları devam ediyor.
Antalya’daki görüşmeler, iklim taahhütlerinin somut sonuçlara dönüştürülmesi için finansmana erişimin kolaylaştırılması, kurumsal kapasitenin geliştirilmesi, sanayide düşük karbonlu yatırımların hızlandırılması ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Kaynaklar:
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31-daily-report-12nov2026
