Avrupa Komisyonu, Avrupa’nın enerji bağımsızlığını güçlendirmek, sanayinin rekabet gücünü desteklemek ve temiz enerji dönüşümünü hızlandırmak amacıyla “Elektrifikasyon Eylem Planı” ile Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi’nin (AB ETS) revizyonuna yönelik tekliflerini sundu.
Elektrifikasyon Eylem Planı ile Avrupa’nın dünyanın elektrik enerjisine dayalı ilk kıtası haline getirilmesi amaçlanırken, ETS revizyonuyla sanayinin karbonsuzlaşmasını ve elektrifikasyon yatırımlarını destekleyecek daha güçlü bir karbon piyasası oluşturulması hedefleniyor.
Avrupa’nın ithal fosil yakıtlara bağımlılığı, kıtayı jeopolitik gelişmelere ve küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı kırılgan hale getiriyor. Bu durum enerji maliyetlerini yükseltirken Avrupa sanayisinin küresel rekabet gücünü de olumsuz etkiliyor.
Bugün AB’de üretilen elektriğin yaklaşık yüzde 70’i Avrupa kaynaklı temiz enerjiden sağlanıyor. Buna rağmen toplam enerji talebindeki elektrifikasyon oranı son on yıldır yaklaşık yüzde 23 seviyesinde bulunuyor. Komisyon, bu nedenle özellikle sanayi, ulaşım ve binalarda fosil yakıtlardan elektriğe geçişin hızlandırılması gerektiğini belirtiyor.
2040 İçin Yüzde 46 Elektrifikasyon Hedefi
Avrupa Komisyonu, 2030 sonrası Enerji Birliği paketi kapsamında 2040 yılı için yüzde 46’lık gösterge niteliğinde bir elektrifikasyon hedefi belirlenmesini değerlendirecek. Bu hedefe ulaşılması halinde AB’nin fosil yakıt ithalatı için ödediği tutarın 2040 yılı itibarıyla yılda 260 milyar avroya kadar azaltılabileceği tahmin ediliyor. Elektrifikasyonun enerji maliyetlerini düşürmesi, enerji arz güvenliğini artırması ve Avrupa ekonomisinin dış şoklara karşı dayanıklılığını güçlendirmesi bekleniyor.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa’nın fosil enerjiye bağımlılığını azaltmanın en etkili yolunun ekonomiyi Avrupa’da üretilen temiz elektrikle desteklemek olduğunu belirtti. Von der Leyen, sunulan paketin temiz dönüşümün yanı sıra bir yatırım ve enerji bağımsızlığı planı niteliğinde olduğunu ifade etti.
ETS Revizyonu Sanayi Yatırımlarını Destekleyecek
Avrupa Komisyonunun sunduğu ETS revizyonu, sistemin AB’nin iklim hedeflerindeki temel rolünü korurken sanayinin temiz dönüşümünü destekleyen bir yatırım aracına dönüştürülmesini amaçlıyor.
Teklife göre, ETS kapsamındaki toplam emisyon miktarının her yıl ne ölçüde azaltılacağını belirleyen doğrusal azaltım faktörü 2031-2035 döneminde yüzde 3,7, 2036-2040 döneminde ise yüzde 1,7 olarak uygulanacak. Böylece emisyon azaltım sürecinin daha kademeli ilerlemesi ve AB’nin 2040 iklim hedefleriyle uyumlu hale getirilmesi planlanıyor.
Revizyon kapsamında, 2036-2040 döneminde yüksek kaliteli uluslararası karbon kredilerinin yüzde 2’ye kadar kullanılmasına izin verilmesi de öneriliyor. Bu düzenlemeyle emisyon azaltımının teknik ve ekonomik açıdan daha zor hale geldiği sektörlere belirli ölçüde esneklik sağlanması amaçlanıyor.
Teklifin en önemli unsurlarından biri, büyük ölçekli sanayi projelerini desteklemesi planlanan Endüstriyel Karbonsuzlaşma Bankası olacak. Banka aracılığıyla Avrupa genelindeki sanayi karbonsuzlaşma yatırımlarına 100 milyar avro finansman sağlanması hedefleniyor.
Bankanın ilk aşamasını oluşturacak ETS Yatırım Hızlandırıcısı ise 2030’dan önce devreye alınacak. Ayrıca üye devletlerin ulusal ETS gelirlerinin en az yüzde 50’sini ETS kapsamındaki sektörlerin karbonsuzlaşma yatırımlarına yönlendirmesi zorunlu hale getirilecek. Bu kaynaklarla 2030 yılına kadar 100 milyar avronun üzerinde ilave yatırım oluşturulması öngörülüyor.
Modernizasyon Fonu, düşük gelirli AB ülkelerinin enerji sistemlerini yenilemesini ve sanayi dönüşümünü desteklemeyi sürdürecek. Ücretsiz emisyon tahsisatları ise 2030 sonrasında da devam edecek ancak bu tahsisatlar şirketlerin Avrupa’daki karbonsuzlaşma yatırımlarıyla daha güçlü biçimde ilişkilendirilecek.
CBAM Sektörlerinde Ücretsiz Tahsisat Takvimi Uzatılıyor
ETS revizyonuna eşlik eden ayrı bir teklifle, 2026-2030 döneminde sanayiye sağlanacak ücretsiz emisyon tahsisatlarının değerinin yaklaşık 6 milyar avro artırılması planlanıyor. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) kapsamındaki sektörlerde ücretsiz tahsisatların azaltılma süreci yavaşlatılacak ve tamamen kaldırılmasına ilişkin takvim 2038 yılına kadar uzatılacak. Böylece Avrupa sanayisinin karbon maliyetleri karşısında rekabet gücünün korunması hedefleniyor.
Teklif ayrıca kalıcı karbon giderimlerinin ETS kapsamına dahil edilmesini öngörüyor. Bu uygulamayla emisyonlarını tamamen ortadan kaldırması teknik olarak güç olan sektörlere esneklik sağlanırken karbon yakalama ve kalıcı depolama teknolojilerinin gelişimi de desteklenecek.
Piyasa İstikrar Rezervi’nin güçlendirilmesiyle karbon piyasasındaki aşırı fiyat dalgalanmalarının azaltılması ve yatırımcılar açısından daha öngörülebilir bir piyasa oluşturulması amaçlanıyor. ETS’nin havacılık ve denizcilik sektörlerindeki uygulaması güçlendirilirken sistemin atık yakma tesislerini de kapsayacak şekilde genişletilmesi teklif ediliyor.
Elektrik ile Fosil Yakıtlar Arasındaki Maliyet Farkı Azaltılacak
Elektrifikasyon Eylem Planı’nın temel hedeflerinden biri, elektrik ile fosil yakıtlar arasındaki maliyet farkını azaltmak olacak. Plan kapsamında ısı pompaları, elektrikli araçlar, bataryalar ve elektrikle çalışan sanayi süreçleri gibi temiz teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Komisyonun hesaplamalarına göre bataryalı elektrikli bir aracın kullanımı, eş değer fosil yakıtlı bir araca kıyasla yüzde 78’e kadar tasarruf sağlayabiliyor. Doğal gazlı kazanlardan ısı pompalarına geçiş ise AB’de ortalama bir hanenin ısınma giderlerini yüzde 60’a kadar azaltabiliyor.
Buna karşın Avrupa’da elektrik fiyatları bazı durumlarda doğal gaz fiyatlarının üç katına ulaşabiliyor. Yüksek şebeke ücretleri, vergiler, ilk yatırım maliyetleri ve uzun şebeke bağlantı süreleri elektrifikasyonun yaygınlaşmasının önündeki temel engeller arasında bulunuyor.
Bu engellerin azaltılması amacıyla üye devletlere belirli tüketici grupları için şebeke ücretlerini ve enerji yoğun işletmeler için elektrik vergilerini düşürme imkânı verilmesi planlanıyor. Elektriğin doğal gazdan daha yüksek oranda vergilendirilmemesi ve akıllı sayaçların yaygınlaştırılması da planın öne çıkan unsurları arasında yer alıyor.
Sosyal kiralama modelleri, Sosyal İklim Fonu, ETS finansman araçları, Endüstriyel Karbonsuzlaşma Bankası ve kurulması planlanan Temiz Isı Piyasası mekanizması aracılığıyla elektrikli araçlar ve ısı pompaları gibi teknolojilerin başlangıç maliyetlerinin azaltılması hedefleniyor.
Şebeke Bağlantıları Hızlandırılacak
Elektrifikasyonun yaygınlaştırılması için elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi ve yeni bağlantı süreçlerinin hızlandırılması gerekiyor. Avrupa Komisyonu, 2025 yılında sunduğu Elektrik Şebekeleri Paketi’nin Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi tarafından 2026 yılı sonuna kadar kabul edilmesi çağrısında bulunuyor.
Plan ayrıca yenilikçi elektrifikasyon teknolojilerinin ticari ölçekte uygulanmasını, temiz enerji üretim kapasitesinin artırılmasını, yatırım projelerinin geliştirilmesini ve iş gücünün yeni beceriler kazanmasını destekleyecek.
Avrupa Komisyonuna göre elektrifikasyonun hızlandırılması; Avrupa’nın fosil yakıtlara bağımlılığını azaltırken enerji güvenliğini, sanayi rekabetçiliğini ve temiz teknoloji üretim kapasitesini güçlendirecek. Dönüşümün aynı zamanda Avrupa genelinde yüz binlerce nitelikli yeni istihdam oluşturma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor.
Kaynak: