Küresel İklim Finansmanı Görünümü 2026 Raporu yayımlandı. Rapora göre küresel iklim finansmanı, 2024 yılında ilk kez 2 trilyon ABD doları eşiğini aşarak yaklaşık 2,01 trilyon dolara ulaştı.
İklim yatırımları 2019 yılından bu yana her yıl artmasına rağmen büyüme hızında belirgin bir yavaşlama yaşandı. Yıllık artış oranı 2021’de yüzde 30 iken 2022’de yüzde 22’ye, 2023’te yüzde 16’ya ve 2024’te yüzde 6’ya geriledi. Toplam finansmanın 2025 yılında yaklaşık 2,06 trilyon dolara ulaşacağı ancak büyümenin yüzde 2,5 seviyesinde kalacağı tahmin ediliyor.
Finansman Emisyon Azaltımında Yoğunlaşıyor
Küresel iklim finansmanının büyük bölümünü, sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik yatırımlar oluşturuyor. 2024 yılında emisyon azaltımı finansmanı 1,907 trilyon dolar olarak kaydedilirken iklim değişikliğine uyum için sağlanan finansman 64 milyar dolar seviyesinde kaldı. Hem azaltım hem de uyum faydası sağlayan yatırımlar ise 36 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Bu dağılım; finansmanın yenilenebilir enerji, elektrikli ulaşım ve enerji verimliliği gibi emisyon azaltıcı alanlarda yoğunlaştığını gösteriyor. Kuraklık, sel, aşırı sıcaklık, su güvenliği ve iklime dayanıklı altyapı gibi uyum alanlarına ise çok daha sınırlı kaynak ayrılıyor.
Özel sektör tarafından sağlanan ve takip edilebilen uyum finansmanı, 2024 yılında yalnızca 3,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bununla birlikte raporda, uyum yatırımlarının tanımlanması ve raporlanmasındaki eksiklikler nedeniyle gerçek tutarın kaydedilen seviyenin üzerinde olabileceği belirtiliyor.
Enerji, Ulaşım ve Binalar Öne Çıktı
2024 yılında iklim finansmanının yaklaşık 954 milyar doları enerji sistemlerine, 497 milyar doları ulaşıma, 364 milyar doları ise bina ve altyapı yatırımlarına yöneldi. Bu üç alan, emisyon azaltımı finansmanının yaklaşık yüzde 95’ini oluşturdu.
Sanayi, tarım, ormancılık, arazi kullanımı, atık yönetimi ve su sistemleri emisyonların azaltılması açısından önemli bir potansiyel taşımasına rağmen finansmandan daha düşük pay aldı.
Enerji yatırımlarındaki büyümede güneş ve rüzgâr enerjisi ile batarya teknolojilerinin maliyetlerindeki gerileme etkili oldu. 2010–2024 döneminde elektrik üretim maliyetleri güneş enerjisinde yaklaşık yüzde 90, kara tipi rüzgâr enerjisinde yüzde 70, deniz üstü rüzgâr enerjisinde yüzde 62 azaldı. Batarya depolama maliyetlerindeki düşüş ise yüzde 93’e ulaştı.
Bu gelişmeler sonucunda temiz enerji yatırımları, yalnızca çevresel fayda sağlayan bir tercih olmaktan çıkarak birçok pazarda ekonomik rekabet gücünü ve enerji güvenliğini destekleyen bir seçenek haline geldi.
Özel Sektörün Payı Artıyor
İklim yatırımlarında özel sektörün ağırlığı giderek artıyor. 2024 yılında ticari finans kuruluşları 572 milyar dolar, hane halkları ve bireyler yaklaşık 333 milyar dolar, şirketler ise 327 milyar dolar finansman sağladı.
Hane halklarının yatırımları ağırlıklı olarak elektrikli araçlar, küçük ölçekli güneş enerjisi sistemleri, ısı pompaları ve enerji verimli cihazlarda yoğunlaştı. İklim yatırımlarının yüzde 85’inin ülkelerin kendi iç piyasalarından sağlanması da ulusal bankaların, şirketlerin, kamu politikalarının ve bireysel tüketici tercihlerinin belirleyici rolünü ortaya koydu.
Uluslararası kamu iklim finansmanı ise 2022’de yüzde 33, 2023’te yüzde 20 artmasının ardından 2024 yılında yüzde 6 geriledi. Yüksek faiz oranları, kamu bütçeleri üzerindeki baskılar ve donör ülkelerin değişen harcama öncelikleri bu düşüşün başlıca nedenleri arasında gösterildi.
Finansman Büyük Ekonomilerde Yoğunlaştı
Küresel iklim finansmanının coğrafi dağılımında önemli farklılıklar bulunuyor. 2024 yılında Çin yaklaşık 737 milyar dolar, gelişmiş ekonomiler toplam 822 milyar dolar, Çin dışındaki gelişmekte olan piyasalar 390 milyar dolar finansman aldı. En az gelişmiş ülkelere yönelen finansman ise yalnızca 36 milyar dolar seviyesinde kaldı.
Çin, Batı Avrupa, ABD ve Kanada küresel finansmanın büyük bölümünü oluştururken Güney Asya ve Sahra Altı Afrika, 2019 yılından bu yana yıllık ortalama yaklaşık yüzde 20 büyümeyle iklim finansmanının en hızlı arttığı bölgeler arasında yer aldı.
Buna rağmen en az gelişmiş ülkelere yönelen toplam finansman 2024 yılında yüzde 21 azaldı. Bu ülkelerde iklim değişikliğine uyum için sağlanan kaynak da 13 milyar dolardan 8,4 milyar dolara geriledi.
Rekor Finansman Hedeflere Ulaşmak İçin Yeterli Değil
Küresel iklim finansmanının rekor seviyeye ulaşması önemli bir gelişme olmakla birlikte mevcut finansman, küresel iklim hedeflerinin gerçekleştirilmesi için gereken düzeyin oldukça altında bulunuyor.
Rapora göre emisyon azaltımı için 2025–2030 döneminde yılda ortalama 7,8 trilyon dolar, 2031–2035 döneminde ise yılda ortalama 9 trilyon dolar yatırım yapılması gerekiyor. 2019–2024 dönemindeki yaklaşık yüzde 15’lik bileşik büyüme oranı devam etse bile en düşük yıllık yatırım ihtiyacına ancak 2033 yılı civarında ulaşılabileceği öngörülüyor. Bu senaryoda toplam finansman açığının en az 16 trilyon dolar olabileceği belirtiliyor.
Son yıllarda görülen yüzde 6–7 seviyesindeki düşük büyüme hızının devam etmesi durumunda ise küresel iklim finansmanının ihtiyaç duyulan düzeye ulaşması çok daha uzun sürebilir.
KAYNAK:
Global landscape of climate finance 2026